Standpunten en visie

Hieronder lees je meer over de standpunten en visie van het LAKS over verschillende onderwerpen zoals: Schoolklimaat, Schoolloopbaan, Inclusief onderwijs, Passend onderwijs, Onderwijskwaliteit, Maatwerkdiploma’s, Medezeggenschap, Vmbo, Toetsen & Examens, LAKS-monitor, Leerlingenwelzijn, Kansenongelijkheid, Krimp & Fusie en Internationaal.

Schoolklimaat

Iedereen moet zich prettig en veilig voelen op school. Dit zou ongeacht leerniveau, genderidentiteit, seksuele oriëntatie, afkomst, sociaaleconomisch achtergrond of leeftijd zo moeten zijn. Uit de LAKS-monitor van 2020 blijkt dat een derde van de leerlingen niet positief is over hun veiligheid op school. Dat is natuurlijk niet goed genoeg. Het LAKS zet zich daarom ook hard in om hier verandering in te brengen.

We zien dat, ondanks verschillende maatregelen op scholen, leerlingen toch nog gepest worden en zich onveilig voelen. De LAKS-Monitor 2020 toont aan dat 4 procent (oftewel ongeveer 38.000 leerlingen), op het moment van afname, in de afgelopen drie maanden gepest is. Daarom denken wij mee met onderwijsorganisaties om structurele oplossingen te vinden voor deze verontrustende problemen rondom leerlingenwelzijn. Het LAKS vindt verder dat leerlingen meer inspraak moeten krijgen op hun eigen veiligheid op school en dat de veiligheid veel beter gemonitord moet worden .

Vooral LHBTIQ+-leerlingen hebben last van een niet prettig schoolklimaat. Ze worden vaker gepest en ervaren vaker discriminatie op school dan andere leerlingen. Het LAKS vindt dit geen goede zaak en heeft daarom vorig jaar onderzoek gedaan naar deze problematiek. Dit onderzoek geeft aan dat deze leerlingen onder andere vaak te weinig weten over de regels rondom pesten op hun school. Het LAKS gaat ervoor pleiten dat de leerlingen beter geïnformeerd worden door de school over het antipestbeleid en dat leerlingen zelf mee mogen bepalen hoe het pesten binnen de school aangepakt wordt. Daarnaast zien we graag dat er vaker een open gesprek gevoerd wordt in de klas over gevoelige onderwerpen zoals pesten en discriminatie.

Schoolloopbaan

Ieder jaar houdt het LAKS zich met LOB (LoopbaanOriëntatie en –Begeleiding) en de doorstroom bezig. Het LAKS komt tijdens gesprekken, vergaderingen en cursussen op voor een LOB-systeem, waarin de leerlingen centraal staan en niet de talloze in te vullen lijstjes op het internet. Het LAKS denkt dat dit het beste kan door eerst vooral jezelf heel goed te leren kennen. Een goede methode hiervoor zouden het volgen van praktijkstages kunnen zijn.

Om leerlingen zo goed mogelijk door te laten stromen, vindt het LAKS het belangrijk dat je vooral goed wordt ingelicht ! Zo vinden we het belangrijk dat vmbo’ers op tijd te weten krijgen dat zij een extra vak moeten volgen, als ze misschien naar de havo willen doorstromen. Ook komt het LAKS op voor een betere positie voor leerlingen bij de doorstroom van de basisschool naar de middelbare school, en vervolgens ook naar je studie!

Inclusief onderwijs

Het onderwijs moet inclusief voor iedereen zijn. Geen enkele leerling zou buitengesloten mogen worden van het onderwijs. Elke leerling moet zich daarom allereerst veilig voelen op school. Een belangrijke voorwaarde voor het LAKS is dat iedere leerling onderwijs krijgt dat het beste aansluit bij zijn of haar onderwijsbehoeftes. Als daar extra ondersteuning of meer leerlinggericht onderwijs voor nodig is, vinden wij dat dit er moet komen.

Om het onderwijssysteem voor iedereen inclusief te maken, moeten we het onderwijs anders inrichten. Het invoeren van het leerrecht ziet het LAKS daarom als belangrijke stap. Een leerling is nu verplicht iets te leren. Een plicht waarvan de leerling ook vrijgesteld kan worden. En dit gebeurt nog te vaak. Hierdoor wordt het fundamentele recht op onderwijs van leerlingen ontnomen. Het VN-kinderrechten verdrag, dat Nederland ook heeft ondertekend, spreekt uit dat elk kind recht heeft op onderwijs. Het LAKS wil dan ook toe naar inclusief onderwijs waar elke leerling het recht heeft om te leren en geen enkele leerling buiten de spreekwoordelijke boot valt. Wij maken ons dus ook hard voor het leerrecht.

Naast het leerrecht zet het LAKS zich ook in op thema’s die gaan over specifieke ondersteuning en ontwikkeling van de leerling.

Passend onderwijs

Elke leerling heeft recht op het beste onderwijs dat geboden kan worden. Of een leerling nu extra ondersteuning nodig heeft of niet. Dit is altijd een belangrijk uitgangspunt van het LAKS geweest. Maar leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, ervaren vaker dat het onderwijs minder goed voor hen werkt. Wij vinden dit zorgelijk en zetten ons al langer in om het onderwijs voor iedereen passend te maken.

De wet passend onderwijs biedt de kans om het onderwijs af te stemmen op de behoeftes van leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte. Dat gebeurt momenteel helaas nog niet. Daarom moet er structureel mét leerlingen worden gepraat, in plaats van óver leerlingen. Het LAKS heeft zich de laatste jaren ingezet om het hoorrecht (het recht om tijdens het opstellen van het ontwikkelingsperspectief gehoord te worden) wettelijk te verankeren. Wij vinden dat dit hoorrecht duidelijk uitgewerkt moet worden door het ministerie en blijven ons hiervoor inzetten en de punten van onze achterban vertolken.

Verder vindt het LAKS dat leerlingen onvoldoende kennis hebben over- en steun krijgen binnen passend onderwijs. Er moeten daarom volgens ons meer informatie- en steunpuntenkomen voor leerlingen, zodat elke leerling in het vervolg de informatie en steun kan ontvangen die het nodig heeft. Wij zijn actief betrokken de uitwerking hiervan en zetten ons in om het beste voor de leerling te realiseren.

Onderwijskwaliteit

Het LAKS vindt het belangrijk dat leerlingen goed gehoord kunnen worden!
Om dit zo goed mogelijk voor elkaar te krijgen, vinden we het belangrijk dat jij als leerling toegankelijk een probleem op jouw school kan aankaarten. We komen daarom op voor een toegankelijke Onderwijsinspectie, die ook aandacht heeft voor jouw klacht, ook al is die individueel.

Om de kwaliteit van het onderwijs niet te ver te laten dalen , vindt het LAKS het belangrijk dat er goede docenten voor de klas staan. Het LAKS zet zich dan ook in voor betere strategieën bij het oplossen van het lerarentekort, zoals aanpassingen bij de opleiding tot docent.

Maatwerkdiploma’s

Elke leerling heeft recht op onderwijs dat aansluit bij zijn of haar behoeftes. Dit is een kernwaarde van het LAKS. Maatwerk speelt hierin een sleutelpositie. Het LAKS staat daarom positief ten opzichte van maatwerk.

Wij vinden dat maatwerk ervoor kan zorgen dat de leerling het meeste uit het onderwijs haalt. Door vakken op een passend niveau en tempo te kunnen volgen, wordt een leerling voldoende uitgedaagd. Dankzij maatwerk is het voor leerlingen ook mogelijk om zich naast regulier onderwijs breder te ontwikkelen. Het LAKS blijft nauw betrokken bij de ontwikkeling rondom de verschillende vormen van maatwerk.

Wij zien wel een aandachtspunt bij maatwerk: Loopbaan oriëntatie. Het inzetten van maatwerk zal ook om een goede loopbaanoriëntatie en –ondersteuning vragen. Het reguliere onderwijstraject moet tot een volwaardig diploma leiden die doorstroom naar het vervolgonderwijs mogelijk maakt. Hetzelfde moet gelden voor het volgen van een maatwerk traject: een leerling moet altijd kunnen doorstromen naar een vervolgopleiding. De kanttekeningen bij maatwerk zal het LAKS blijven communiceren.

Medezeggenschap

Medezeggenschap is dé basis voor een goede leerlingenparticipatie op scholen. Het regelt wettelijk dat degene om wie het gaat, de leerling, het recht heeft om mee te beslissen. Uit de LAKS monitor blijkt echter dat maar 38% van de scholieren positief over hun medezeggenschapsraad is en dat een derde van de scholieren behoefte heeft aan meer inspraak. Wij streven ernaar dat leerlingen naar hun behoefte inspraak krijgen. De resultaten van de LAKS monitor geven aan dat hiervoor nog veel stappen gezet moeten worden. Het LAKS zet zich in om deze stappen te zetten.

Leerlingen die in de medezeggenschapsraad of leerlingenraad zitten kunnen het gevoel hebben dat ze niet echt veel invloed hebben of dingen kunnen veranderen. Het LAKS ondersteunt haar leden in hun functie als leerlingenraad- of medezeggenschapsraad-lid met leerlingenraad- en MR-trainingen. Ook vinden wij het belangrijk dat leerlingen in de medezeggenschapsraad zichzelf kunnen verrijken in kennis over hun functioneren. Daarom ziet het LAKS een taak voor zichzelf om de rechten van de leerlingengeleding en de medezeggenschapsraad duidelijk vindbaar te maken op de LAKS-site.

Een specifiek onderwerp waar de MR over mag beslissen is het Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA) op scholen. Uit verschillende onderzoeken, bijvoorbeeld van de Inspectie, blijkt dat nog lang niet alle PTA’s aan de eisen voldoen. Daardoor dreigen fouten, waar leerlingen de dupe van worden en wat in het ergste geval hun diploma in gevaar brengt. Het LAKS wil dat als scholen de vrijheid krijgen om een deel van het examen zelf vorm te geven, er ook goed gecontroleerd wordt of ze hun verantwoordelijkheid nemen en de regels volgen.

Vmbo

Het merendeel van de Nederlandse scholieren volgt onderwijs op het vmbo. Ondanks dat het om een groot deel van alle scholieren gaat, merken we dat er een aantal zaken spelen die de aandacht van het LAKS verdienen.

Bijvoorbeeld dat vmbo-leerlingen veel te maken hebben met vooroordelen en dat het vmbo-onderwijs nog steeds door sommigen (leerlingen, ouders en ook breder in de samenleving) als minder wordt gezien. Maar ook binnen de eigen vereniging merkt het LAKS dat er een gebrek is aan vmbo-leerlingen. In de afgelopen jaren heeft het LAKS al stappen gezet in het aanpakken van bovenstaande zaken en in de komende jaren gaan we deze koers voortzetten.

Vmbo’ers zijn hard nodig in onze samenleving en mede daarom zal het LAKS zich inzetten om voor een meer positieve en betere positie voor deze leerlingen te pleiten. Het LAKS zet zich in om het imagoprobleem van het vmbo aan te pakken en wil voor meer positieve aandacht voor het vmbo zorgen.

Om nog beter alle verschillende scholieren in Nederland te vertegenwoordigen, willen we ook meer vmbo-leerlingen betrekken bij het LAKS. Om zo goed mogelijk ook de belangen van vmbo-leerlingen te behartigen, gaat het LAKS zich actief inzetten in het betrekken van vmbo-leerlingen bij eigen activiteiten zoals de pizzapanels en de vmbo pizzapanels.

Verder is het van belang om te monitoren hoe het gaat met het vmbo-onderwijs. Vmbo-leerlingen hebben vanaf nu bijvoorbeeld de mogelijkheid om een doorlopende leerroute met het mbo te volgen. Dit zorgt voor meer kansen tot ontwikkeling, wat het LAKS positief vindt. Daarnaast is er een pilot over de Nieuwe Leerweg waar de gemengde en theoretische leerwegen vanaf 2024 zullen worden samengevoegd. Het LAKS monitort dan ook wat de leerlingen hier zelf van vinden en maakt zich hard voor de belangen van de vmbo-leerlingen in de definitieve vormgeving van de Nieuwe Leerweg.

Toetsen & examens

Het LAKS merkt dat de Nederlandse scholieren steeds minder gemotiveerd raken. Niet gek, met de huidige toetscultuur. Het lijkt alsof er alleen nog maar geleerd wordt voor een voldoende op het rapport. Of de stof echt begrepen is, is een bijzaak geworden. Waar toetsen oorspronkelijk dienen te controleren of de stof begrepen is, lijkt het nu het einddoel waar de scholier naartoe werkt.

Deze toetscultuur is een zorgelijk fenomeen waar het LAKS dan ook graag verbetering in ziet. Het LAKS-bestuur 2020-2021 heeft na een periode van onderzoek een rapportage gepubliceerd omtrent dit fenomeen. Duidelijk is geworden hoe complex het toetsprobleem in het voortgezet onderwijs is, maar ook waar mogelijkheden tot verbetering liggen. Aanpassingen in het Centraal Eindexamen, formatief toetsen en zogenaamde feedforward zijn hier voorbeelden van.

Het LAKS blijft zich inzetten om de huidige toetscultuur te verbeteren en om te werken naar een systeem waarin niet het cijfer op het rapport, maar de scholier centraal staat.

LAKS-monitor

Eéns in de twee jaar vullen tienduizenden leerling onze monitor in. Deze monitor is een soort enquête en gaat over de staat van ons onderwijs in Nederland. Naast het onderwijs over reguliere schoolvakken, biedt deze monitor ook veel aandacht aan dingen zoals decanen, jouw laptop of tablet en ook over de schoolkantine.

Nadat de gegevens zijn verwerkt en de resultaten bekend zijn, kan iedere leerlingenraad via een website de gegevens van de eigen school inzien. Hierdoor helpt onze monitor jouw leerlingenraad om de tevredenheid op school te vergelijken met het landelijke gemiddelde. En dit kan per onderwerp! Hierdoor kan de leerlingenraad op jouw school gauw en handig inzien welke problemen het grootst zijn onder leerlingen.

Leerlingenwelzijn

Uit recent onderzoek is gebleken dat 1 op de 4 jongeren stress ervaart door school. Jammer genoeg zijn we hierover bij het LAKS niet verbaasd. Want scholieren ervaren al langer systematisch stress. Van leerlingvolgsystemen tot druk vanuit ouders, het zijn allemaal factoren die nadelig zijn voor het leerlingenwelzijn. Tijd voor verandering dus!

Vooral de druk om te presteren blijft bij de Nederlandse scholier toenemen. Uit onderzoek dat het LAKS heeft gedaan blijkt dat er een sterk verband is tussen de prestatiedruk en de toetscultuur. Wat nog niet duidelijk in kaart is gebracht, is hoe ernstig de prestatiedruk in het voorgezet onderwijs is, en welke factoren hier nog meer invloed op hebben. Daarom is het ministerie van Onderwijs, Cultuur & Wetenschap bezig met een grootschalig onderzoek omtrent prestatiedruk in het voortgezet onderwijs. Het LAKS zit in de begeleidingscommissie van dit onderzoek om de stem van de scholier goed te vertegenwoordigen.

Het duidelijk in kaart brengen van de prestatiedruk in het voortgezet onderwijs is essentieel om te werken aan een beter onderwijssysteem. School moet een plek zijn om te leren. Niet om enkel en alleen te presteren.

Kansenongelijkheid

Het LAKS constateert dat er in het Nederlands schoolsysteem diepgewortelde problemen zijn die kansenongelijkheid bevorderen, en het LAKS wil grote stappen zetten om deze problemen te verhelpen. Kansenongelijkheid is voor velen misschien een nieuw onderwerp, maar bij het LAKS zijn we er al langer mee bezig. Zo hebben we in het verleden een kansenongelijkheidsmanifest opgesteld.

Kijkend naar knelpunten die de coronacrisis heeft blootgelegd, vinden wij het noodzakelijk om grote stappen te zetten om kansengelijkheid in het onderwijs te verbeteren. Twee belangrijke thema’s zijn de ‘overgang van het basisonderwijs naar het voortgezet onderwijs’ en ‘segregatie in het onderwijs’.

Categorale scholen – waar maar op één niveau onderwijs wordt gegeven – staat ontmoeting tussen leerlingen in de weg. Maar ook op scholen waar alle niveaus worden vertegenwoordigd, gebeurt het nog te vaak dat leerlingen van het vmbo alleen in aanraking komen met andere leerlingen van het vmbo, en havisten alleen met havisten en vwo’ers alleen met vwo’ers. Voor de ontwikkeling van de leerling zou het beter zijn als leerlingen elkaar veel meer tegenkomen en zo van elkaar kunnen leren.

Door de coronacrisis – en daardoor het uitblijven van de centrale eindtoets, waarmee een leerling nog naar een ander niveau kan overstappen (wat kansenongelijkheid verkleint), is kansenongelijkheid vergroot. Het is daarom nu, meer dan ooit, duidelijk dat actie nodig is. Nog te vaak kijken meesters en juffen op de basisschool naar de achtergrond van de leerling en beïnvloeden op die manier hun kansen. Dat moet anders!

Binnen het VAVO (Voortgezet Algemeen Volwassenonderwijs) wordt met name gekeken naar de reiskostenvergoeding voor VAVO-leerlingen, waar vorige besturen ook al mee bezig zijn geweest. Het gemis van deze reiskostenvergoeding is een grote en problematische vorm van kansenongelijkheid. Het LAKS vindt het belangrijk dat leerlingen met gelijke ambities ook gelijke kansen krijgen. Ook studenten genieten een reiskostenvergoeding omdat ze moeten reizen naar hun onderwijsinstelling. VAVO-leerlingen moeten dit ook doen, maar genieten tegelijkertijd niet dezelfde voordelen. Hier hopen wij komend schooljaar ook iets aan te kunnen veranderen.

Krimp & Fusie

Krimp is een sluimerend, maar steeds duidelijker probleem in Nederland. Kijkend naar gebieden waar tot wel meer dan een kwart minder leerlingen zullen zijn in een tijdsbestek van twaalf jaar (rekenend vanaf het jaar 2018,) is het duidelijk dat scholen zullen moeten fuseren om hun bestaan te kunnen verzekeren.

Voor leerlingen hebben fusies vaak grote gevolgen. De reistijd naar school kan veel langer worden, de cultuur op twee fuserende scholen kan zodanig anders zijn dat onderwijs moeilijk te volgen wordt, en de onderwijsvorm kan ook nog eens anders zijn. Dit soort zaken baren het LAKS zorgen.

Daarom vinden we dat hier al zo vroeg mogelijk met leerlingen over gepraat moet worden. Juist ook op plekken die niet als krimpregio’s bekend staan. Er zijn mooie voorbeelden in Nederland van hoe scholen samenwerken in plaats van elkaar kapot concurreren. Om leerlingen en bestuurders te helpen bij wat er allemaal komt kijken bij krimp, fusie, of andere vormen van regionale samenwerking, heeft het LAKS samen met de VO-raad de handreiking ‘Leerlingendaling voor leerlingen en bestuurders’ geschreven. En dit jaar presenteren we in een podcast de bevindingen van een virtuele tour langs scholen die met krimp te maken hebben gehad, zodat andere scholieren inspiratie kunnen opdoen om het op hun school goed te laten regelen.

Internationaal

De afgelopen jaren is er een samenwerking ontstaan tussen het LAKS en de Vlaamse Scholierenkoepel (de VSK). Hoewel de VSK in veel opzichten anders functioneert dan het LAKS, worden veel van de doelen van het LAKS door de VSK gedeeld en is het daarom goed voor beide organisaties om de gezamenlijke band te verbeteren. Het bespreken van bepaalde onderwerpen kan namelijk tot interessante nieuwe inzichten leiden, en zo leert het LAKS van de VSK, en de VSK van het LAKS.

In veel Europese landen zijn soortgelijke organisaties als het LAKS. Het LAKS vindt het daarom nuttig om te verkennen of er meer Europese samenwerking kan worden ontwikkeld. Een aantal jaar geleden zijn er bestuursleden afgereisd naar de BES-eilanden om daar het contact te verbeteren. De afgelopen jaren is het contact weer wat minder geworden. Het LAKS vindt dat er nog veel te winnen is in het contact met scholen op de BES-eilanden en om de leerlingen daar ook beter te kunnen vertegenwoordigen. Daarom zal er de komende tijd worden gekeken naar mogelijkheden om het contact met de BES-eilanden te intensiveren

Wordt jij actief lid bij het LAKS?

Een call to action knop